Bij knieklachten is het één van de meest gestelde vragen: moet ik mijn knie koelen of juist verwarmen?
Het antwoord daarop is minder simpel dan vaak wordt gedacht. Toch worden koude packs en ijs nog regelmatig standaard ingezet, soms zelfs dagelijks en langdurig. Niet omdat iemand precies weet waarom, maar omdat het altijd zo gedaan is.
De vraag is of dat ook altijd verstandig is.
Om daar goed antwoord op te geven, is het belangrijk om eerst te begrijpen wat koude en warmte eigenlijk doen in het lichaam en vooral wanneer ze wel en wanneer ze weinig toevoegen.
Wat doet koude in het lichaam?
Wanneer je een knie koelt, vernauwen de bloedvaten tijdelijk. De doorbloeding neemt af en de prikkelgeleiding van zenuwen wordt geremd, waardoor pijn vaak snel afneemt. Ook kan zichtbare zwelling tijdelijk verminderen. Dit effect is goed beschreven in zowel experimenteel als klinisch onderzoek naar cryotherapie (Bleakley & Costello, Br J Sports Med).
Belangrijk daarbij is dat dit effect vooral symptomatisch is. Koude vermindert pijnperceptie, maar versnelt het herstel van weefsel niet en herstelt geen kraakbeen of beschadigde structuren. Dit wordt ook benadrukt in meerdere systematische reviews naar het effect van koelen na inspanning en blessure (Hohenauer et al.).
Dit maakt koude vooral geschikt als tijdelijk hulpmiddel, niet als behandeling op zichzelf.
Wanneer kan koude zinvol zijn?
Koude kan helpend zijn bij een acute knieblessure, bijvoorbeeld na een val, verdraaiing of onverwachte overbelasting. Ook bij duidelijke zwelling, warmte of een sterke reactieve pijn na een ongebruikelijke belasting kan koelen verlichting geven. In deze situaties kan pijnreductie helpen om beweging weer mogelijk te maken, wat belangrijk is voor functioneel herstel.
Dit sluit aan bij sportmedische inzichten waarin cryotherapie vooral wordt gezien als middel om klachten tijdelijk te dempen, zodat verdere belasting en revalidatie mogelijk blijven (Bleakley et al., Br J Sports Med).
Het doel van koelen is dan ook niet om te genezen, maar om tijdelijk ruimte te creëren om weer te kunnen bewegen. Waar je wel alert op moet zijn, is wanneer je na elke revalidatietraining koeling nodig hebt om pijnklachten te verminderen. Een keer koelen om klachten te dempen kan zinvol zijn, maar het mag geen vast onderdeel van je herstel worden.
Wanneer koelen structureel nodig is na training, is dat vaak een signaal dat de knie te zwaar is belast. In dat geval ligt de oplossing niet in vaker koelen, maar in het beter doseren van de belasting. Door training en beweging beter af te stemmen op wat de knie aankan, voorkom je dat koelen nodig blijft en ondersteun je het herstel op de lange termijn.
Wanneer voegt koude weinig toe?
Bij chronische knieklachten, zoals knieartrose, ligt dit anders. Artrose is geen acute ontstekingsreactie die kan worden “weggekoeld”, maar een langdurig proces waarbij belastbaarheid, spierfunctie en bewegingsgedrag een centrale rol spelen.
Langdurig of structureel koelen (cryotherapie) bij artrose heeft doorgaans weinig effect op de klachten zelf. Sterker nog, onderzoek laat zien dat frequent koelen hersteladaptaties kan remmen, vooral wanneer dit wordt gecombineerd met training of opbouwende belasting. Cryotherapie kan de aanpassing van spieren en pezen na belasting verminderen en daarmee het functionele herstel afvlakken (Hohenauer et al., Factsheet Koelen en Herstel, Kenniscentrum Sport & Bewegen).
Bij stijfheid zonder duidelijke zwelling, of bij dagelijkse pijn die al langere tijd bestaat, is koude daarom zelden een duurzame oplossing.
Werkt warmte bij knieklachten dan?
Warmte werkt anders. Het verhoogt lokaal de doorbloeding en kan zorgen voor ontspanning van spieren en een soepeler gevoel in het gewricht. Bij stijfheid, spierspanning of een stram gevoel kan warmte tijdelijk helpen om makkelijker te bewegen.
Ook hier geldt dat warmte geen structurele behandeling is, maar ondersteunend kan zijn, vooral wanneer het wordt ingezet om beweging te vergemakkelijken. Net als bij koude is het effect vooral tijdelijk en aanvullend.
Wat betekent dit voor knieblessures en artrose?
De belangrijkste conclusie is dat koude en warmte hulpmiddelen zijn, geen oplossingen. Ze kunnen tijdelijk klachten verlichten, maar pakken de oorzaak van knieklachten niet aan.
Bij knieblessures en zeker bij knieartrose ligt de nadruk in internationale richtlijnen op actieve revalidatie, gedoseerde belasting en het verbeteren van functie en vertrouwen in bewegen. Passieve interventies zoals koelen of verwarmen spelen daarin hooguit een ondersteunende rol (NVFS, internationale artroserichtlijnen).
Het lichaam heeft prikkels nodig om zich aan te passen. Te veel ontzien of alleen symptomen dempen zonder beweging draagt zelden bij aan duurzaam herstel.
Tot slot
Als je merkt dat je steeds weer naar ijs grijpt, is dat vaak een signaal om niet alleen naar de pijn te kijken, maar ook naar wat je knie nodig heeft om beter belastbaar te worden. Het is dan belangrijk om met een goed trainingsschema aan de slag te gaan zodat je voorkomt dat je de knie elke keer belast.
In onze Versla Artrose Methode kan je direct aan de slag met 4 wetenschappelijk onderbouwde schema's
Bekijk hier de Versla Artrose Methode
In de Versla Artrose Methode van Kniepijnvrij en Fysioholland werk je met een online programma aan jouw knieklachten en gezond ouder worden. Het is ook mogelijk om in een van onze praktijken te trainen. Door onze samenwerking kan jij op meer dan 100 locaties verspreid over heel Nederland bij ervaren en gedreven fysiotherapeuten terecht voor de juiste zorg en begeleiding bij jouw knieherstel. Klik hier om de dichts bijzijnde locatie van FysioHolland te vinden!
Gebruikte literatuur
- Bleakley C.M., Costello J.T. Do thermal agents affect recovery after exercise?
- British Journal of Sports Medicine. Bleakley C.M., Glasgow P., Webb M.J. Cooling an acute muscle injury: can basic scientific theory translate into the clinical setting?
- British Journal of Sports Medicine. Hohenauer E., et al. The effect of post exercise cryotherapy on recovery characteristics: a systematic review and meta analysis.
- Kenniscentrum Sport & Bewegen. Factsheet Koelen en de invloed op herstel en prestatie.
- Nederlandse Vereniging voor Fysiotherapie in de Sportgezondheidszorg (NVFS). Standpunten en richtlijnen revalidatie en herstel.
