In mijn praktijk zie ik het vaak: vrouwen die rond of na de overgang ineens meer last krijgen van hun knieën. Pijn bij traplopen, stijfheid na het zitten of het gevoel dat de knie “achteruitgaat”. Regelmatig wordt dit afgedaan als normale slijtage, maar zo simpel is het meestal niet. Tijdens de overgang verandert namelijk veel meer dan alleen hoe iemand zich voelt. Ook de hormonale balans verschuift, en dat kan invloed hebben op de gewrichten.
Meestal gaat het gesprek dan over oestrogeen, maar er is nog een hormoon dat steeds meer aandacht krijgt: testosteron. Dat wordt vaak gezien als een typisch mannelijk hormoon, maar ook vrouwen hebben testosteron en het speelt bij hen een belangrijke rol. Recent Nederlands onderzoek werpt nieuw licht op de vraag of testosteron mogelijk samenhangt met knieartrose en kniepijn, vooral bij vrouwen.
Wat is er onderzocht?
In een grote Nederlandse studie is gekeken naar de relatie tussen testosteron en artrose in de knieën en handen, én naar langdurige pijn in deze gewrichten. Daarbij werd niet alleen gekeken naar het totale testosteron in het bloed, maar vooral naar het vrije testosteron. Dit is de actieve vorm van het hormoon die daadwerkelijk invloed kan uitoefenen op het lichaam.
Het bijzondere aan deze studie is dat gebruik werd gemaakt van gegevens uit de Rotterdam Studie. Dit is een grootschalig bevolkingsonderzoek waarin duizenden Nederlanders al decennialang worden gevolgd op het gebied van gezondheid en veroudering. Het is een van de meest betrouwbare databronnen die we in Nederland hebben als het gaat om ouder worden en chronische aandoeningen zoals artrose.
Wie deden er mee?
Voor deze analyse werden gegevens gebruikt van meer dan achtduizend mannen en vrouwen van 45 jaar en ouder, allemaal woonachtig in de Rotterdamse wijk Ommoord. Van deze deelnemers waren hormoonwaarden beschikbaar, er waren röntgenfoto’s gemaakt van knieën en handen en zij hadden vragenlijsten ingevuld over pijnklachten.
Dit maakt het onderzoek sterk, omdat er niet alleen is gekeken naar wat mensen voelen, maar ook naar wat er daadwerkelijk zichtbaar is in het gewricht. Pijn en de mate van artrose zijn namelijk niet altijd één op één aan elkaar gekoppeld, iets wat ik in de praktijk dagelijks zie.
Wat kwam uit het onderzoek over knieartrose?
De resultaten waren vooral interessant bij vrouwen. Bij hen bleek dat hogere niveaus van vrij testosteron samenhingen met een kleinere kans op chronische kniepijn. Met andere woorden: vrouwen met relatief meer actief testosteron hadden minder vaak langdurige kniepijn. Daarnaast waren er aanwijzingen dat zij ook minder tekenen van knieartrose hadden op röntgenfoto’s, al was dit niet in alle analyses even sterk.
Bij mannen werd dit verband niet gevonden. Opvallend genoeg zagen de onderzoekers bij mannen juist dat hogere testosteronwaarden samenhingen met meer artrose in de handen. Dit effect werd bij vrouwen niet gezien. Voor pijn in de handen werd bij zowel mannen als vrouwen geen duidelijke relatie met testosteron gevonden.
Waarom vind ik dit belangrijk?
Dit is wereldwijd de grootste studie die kijkt naar de relatie tussen testosteron en artrose in de algemene bevolking. De bevindingen laten zien dat hormonen mogelijk een rol spelen bij artrose en kniepijn, maar dat dit effect sterk verschilt tussen mannen en vrouwen. Vooral bij vrouwen lijkt vrij testosteron een beschermende rol te kunnen spelen voor de knie.
Wat ik persoonlijk interessant vind, is dat het hier niet gaat om totaal testosteron, maar om vrij testosteron. Dit is precies de vorm die daadwerkelijk actief is in het lichaam. In eerdere studies werd dit vaak niet meegenomen, terwijl het juist deze nuance is die het verschil kan maken.
Hoe sterk is dit onderzoek?
De kracht van deze studie zit in de omvang en de opzet. Met duizenden deelnemers uit een Nederlandse populatie kunnen verschillen tussen mannen en vrouwen goed worden onderzocht. Daarnaast is het waardevol dat zowel pijnklachten als röntgenbeelden zijn meegenomen. Dat sluit goed aan bij wat we in de praktijk zien: iemand kan veel pijn hebben met weinig zichtbare artrose, en andersom.
Tegelijkertijd zijn er ook beperkingen. Het vrije testosteron werd niet direct gemeten, maar berekend op basis van andere bloedwaarden. Dat is gebruikelijk in dit soort onderzoek, maar iets minder nauwkeurig. Ook werd spierkracht niet meegenomen, terwijl spierkracht juist een belangrijke factor is bij kniepijn en artrose. Daarnaast bestond de onderzoeksgroep grotendeels uit mensen van Europese afkomst, waardoor we voorzichtig moeten zijn met het doortrekken van de resultaten naar andere groepen.
Wat kun je hier als vrouw zelf mee doen, zonder hormonen?
Een belangrijke vraag die hieruit volgt is: kun je als vrouw zelf invloed uitoefenen op je testosteronniveau, zonder hormonen te hoeven gebruiken? Het antwoord is: ja, tot op zekere hoogte. Uit meerdere studies weten we dat krachttraining bij vrouwen kan leiden tot een lichte stijging van (vrij) testosteron en andere anabole hormonen. Dit effect is geen quick fix en zeker geen vervanging van hormoontherapie, maar het kan wél bijdragen aan een gunstiger hormonale balans, vooral rond en na de overgang. Daarnaast zorgt krachttraining voor sterkere spieren, betere gewrichtsbelasting en een hogere belastbaarheid van de knie — factoren die minstens zo belangrijk zijn bij artroseklachten. Juist deze combinatie maakt krachttraining zo waardevol. Daarom speelt dit ook een centrale rol binnen de Versla Artrose Methode, waarin we krachttraining op een veilige en goed opgebouwde manier inzetten om niet alleen de knie sterker te maken, maar ook het hele systeem te ondersteunen. Op die manier werk je aan minder pijn, meer vertrouwen in bewegen én mogelijk een gunstigere hormonale omgeving voor je knieën.
Conclusie
Deze Nederlandse studie laat zien dat vrij testosteron bij vrouwen mogelijk samenhangt met minder chronische kniepijn en minder knieartrose, terwijl dit verband bij mannen anders lijkt te liggen. De invloed van hormonen op de gezondheid van gewrichten is complex en verschilt duidelijk per geslacht. Tegelijkertijd onderstrepen deze bevindingen dat kniepijn bij artrose niet alleen een kwestie is van slijtage, maar het resultaat van een samenspel van meerdere factoren.
Wat betekent dit binnen de Versla Artrose Methode?
Wat dit onderzoek voor mij opnieuw bevestigt, is dat artrose en kniepijn niet één simpele oorzaak hebben en dus ook niet met één simpele oplossing te benaderen zijn. Hormonale veranderingen, pijnverwerking, leefstijl, stress, slaapkwaliteit, belastbaarheid en vertrouwen in bewegen spelen allemaal een rol.
Juist daarom is de Versla Artrose Methode zo opgebouwd. In dit programma werken we niet alleen aan kracht en mobiliteit van de knie, maar ook aan het rustig en verantwoord opbouwen van belasting, het verminderen van pijnprikkels en het herstellen van vertrouwen in bewegen. Daarbij speelt krachttraining een belangrijke rol. Niet alleen omdat sterkere spieren de knie ontlasten, maar ook omdat krachttraining bij vrouwen kan bijdragen aan een gunstiger hormonale balans, waaronder een lichte stijging van (vrij) testosteron, vooral rond en na de overgang.
Je leert hoe je veilig kunt blijven bewegen, ook in fases waarin je lichaam verandert. Wil je niet blijven afwachten tot klachten vanzelf overgaan, maar actief werken aan minder pijn en meer grip op je knie? Dan is dit het moment om te starten met de Versla Artrose Methode en je herstel stap voor stap in eigen hand te nemen.
Bekijk hier de Versla Artrose Methode
Unieke samenwerking
De Versla Artrose Methode is een unieke samenwerking tussen FysioHolland, Bergman Clinics en Kniepijnvrij. Maarten Moen is sportarts bij Bergman Clinics en expert op het gebied van artroseklachten. FysioHolland en Kniepijnvrij zijn gevestigd in hetzelfde pand als Bergman Clinics en werken al jarenlang nauw samen op het gebied van artrosezorg.
Binnen de Versla Artrose Methode werk je via een online programma gericht aan jouw knieklachten en aan gezond en actief ouder worden. Daarnaast is het mogelijk om, indien gewenst, te trainen en begeleid te worden in één van de aangesloten praktijken.
Dankzij deze samenwerking kun je op meer dan 100 locaties verspreid door heel Nederland terecht bij ervaren en gedreven fysiotherapeuten voor passende zorg en persoonlijke begeleiding bij jouw knieherstel.
Klik hier om de dichtstbijzijnde FysioHolland-locatie te vinden.
Bron
Szilagyi, I. A. et al. (2025). Associations between testosterone and knee and hand osteoarthritis among males and females from the general population. Osteoarthritis and Cartilage. https://doi.org/10.1016/j.joca.2025.03.006
